DÖRT KAPI KIRK MAKAM

    Anadolu Aleviliğin temel felsefesi,dört kapı, kırk makam inanç kavramıyla başlar.Birinci kapı: Şeriat,ikinci kapı : Tarikat, üçüncü  kapı : Marifet, dördüncü kapı : Hakikat’tır.Her kapının on makamı vardır.Bunlar insanı olgunluğa götüren güzel ahlaki tamamlayan değerlerdir.Her kapı bir aşamadır.Her kapıda on değeri ,insanı tanrıya daha çok yaklaştırır.İnsan bu kapılarda ki,değerleri kendine toplayıp bunları yaşantılarında  uyguladıklarında, insani kamil olma  yoluna girmiş olurlar.İnsanın yükselişi bu dört kapının kırk makamını yerine getirmekle olur.

   Hz. Muhammed,”bilgiyi ehil olana derece, derece açıklayınız, bilgiyi ehil olandan derece, derece alınız”. Buyurmuştur. Dört kapı, kırk makam düşüncesinin uygulanması Hünkar Hacı Bektaş Veli’de kendini bulmuştur. Bu makamları tamamlayıp  mürşidi kamil olmuştur.

    Şeriat: Anadan doğmaktır. Tarikat : ikrar vermektir. Marifet: Nefsini bilmektir. Hakikat: Hakkı kendinde bulmaktır.

    Şeriat: yeldir. Tarikat: ateştir. Marifet: sudur. Hakikat : topraktır.

Bir insanın şekeri görmeden okuyarak şekeri tanıması şeriattır.Bir insanın şekeri eline alıp incelemesi şeker hakkında bilgi edinmesi,tarikattır.Bir insanın şekeri alıp yemesi,onun tadını alması,böylelikle şeker hakkında bilgi, edinmesi,marifettir.İnsanın kendisinin şeker olması hakikattir.İnsani kamilliktir.

     Dört kapı, kırk makamın ilk kapısı  şeriattır.Şeriatın ilk makamı imandır,inanmaktır.Kişi tanrıya,onun bir olduğuna,her şeye kadir olduğuna,kitaplarına,peygamberlerine,inanır.Şeriatta girmiş olur.Ancak bu kapıda kurallar tanrı ile insan arasında bir duvar gibidir.Şeriattan başka kapı bilmeyenler,devamlı şeriatta kalırlar.Bu gibiler ibadetleri (oruç,namaz,haç,zekat…) kendilerine yüklenmiş birer borç olarak görürler.Bu borçlarını ödeyip,sonunda ahrete göçtüklerinde cennete gireceklerine,orada hurilerle evleneceklerine inanırlar.Halbuki şeriat ibadetinin yanında hakkı batıldan ayıran yoldur.Şeriat insanların yaşantılarını düzene koyan,haklarını,hukuklarını savunan bir düzendir.Şeriattı tamamlaya bilmek için şeriattın şu on makamını bilmek tamamlamak gerekir.1-Allah’ı bir bilip inanmak.2-Kurana inanmak.3-Peygamberin sünnetine uymak.4-Temiz olup temiz giyinmek.5-Helal kazanıp helal yemek.6-Evlenip çocuk sahibi olmak.7- Kötülüklerden sakınmak.8-Adaletli merhametli olmak.9-Çevreye zarar vermemek. 10-Zamanın şartlarına göre yaşamak.

   Dört kapının kırk makamın ikinci kapısı Tarikattır. Tarikat dinin özüne manevi derinliğine ulaşmayı hedefleyen bir yoldur.Bu da kuran ayetlerinin iç manalarını bilmekle olur.Bunu sağlamak için  bilgili olmaya ihtiyaç vardır.Bu bilgi Hz. Ali ve on iki imamlara verilmiştir.(Fatır:32) Nebilikten sonra imamet,imametten sonra mürşidi kamillik başladığı için bu görev mürşidi kamil insanlara geçmiştir.Mürşidi kamil insan demek,dört kapısını tamamlamış ,insan demektir.Bir kişinin tarikatı tamamlaması için tarikatın on makamından belirtilen hususlara sahip olması ve yaşama geçirmesi gerekir.Tarikatın on makamı: 1-Talip olup rehber tutmak.2-Mürşide bağlanıp tövbe etmek.3-Musahibli aşnalı olmak.4-Her kesi bacı kardeş bilmek.5-Ele dile,bele sahip olmak.6-Edepli utanır olmak.7-Hizmet ve sohbet ehli olmak.8-Herkesi sevip bir seviyede görmek.9-Komşu hakkı gözetmek.10-İlim öğrenip ilim sahibi olmak.

    Dört kapı kırk makamın üçüncü kapısı marifet kapısıdır.Kişi,şeriatını ve tarikatını tamamladıktan sonra marifet kapısına geçer.marifet kapısında olan kişiye Arif adı verilir.Arifler tanrı dostu kişilerdir.Gönülleri tanrı aşkı ile doludur.Hz. peygamberimiz:”kendini bilen tanrısını da bilir.”hadisine uygun olarak,tanrı gerçeğini kavramış,kendisiyle barışık kalpleri temiz olan insanlardır.Hacı Bektaş veli marifet aşamasına gelmiş,insanı suya benzetir.Marifetin on makamı vardır.Marifeti tamamlaması için marifetin belirtilen on makamını yaşaması gerekir.1-Kendini bilmek,tanımak.2-Nefsiyle mücadele etmek.3-Sabırlı olmak 4-Alçak gönüllü olmak.5-Güzel ahlaklı olmak.6-Cömert olmak7-Gördüğü ayıpları örtmek.8-Umutsuzluğa düşmemek. 9-Arif olup manadan anlamak.10-Ruhunu kötülüklerden arındırmak.

     Dört kapı,kırk makamın dördüncü kapısı hakikat kapısıdır.Bu kapıda olan insanlar olgun insanlardır.İnsani kamildirler.Bunlar doğa üstü yaşamın anlamını  kavramış tüm alemi tanrı katından tanrı ile birlikte seyreden insanlardır.Hakikat kapısını tamamlamış kişiler , ben tanrıyla beraber oldum,benim bedenimden tanrıdan başka bir şey yoktur,içim dışım tanrı aşkıyla doludur diyen insanlardır.Alevi inancının temel düşüncesi olan vahdeti vücut tanrının Adem’de gövdelenmesi budur.Bu olay hakikat makamını tamamlamış kişilerde gerçekleşir.Bunlar dünya varlığını terk etmiş tanrı ile birleşmiş insanlardır.Ne yaparlarsa  tanrı adına yaparlar.Hakikatın on makamı şunlardır.1-Nefsi emareyi terk etmek.2-Kanat ehli olmak.3-Kötülüğe iyilik yapmak.4-Özünü cümleden aşağı görmek.5-İbretle bakıp hikmetle söylemek.6-Baktığı her eşyada Allah’ı görmek.7-Allah’ın sırlarına  vakıf olmak.8-Ermişlik mertebesine ulaşmak.9-Haktan aldığın halka vermek. 10-Hakla bir olmak

       Allah, insanı kendi suretinde yaratıp (İsra:70) kendi ruhunda ruh verdiğine göre,insan hem  Allah’ın sıfatını ve hem de Allah’ın ruhunu taşımaktadır.(Hicir:29)

       Haktan aldığını halka vermek ve ermişlik  mertebesine ulaşmak dileğiyle hoşça kalın…